Reglur um atkvøðugreiðslu og almenni í kommunustýrinum
Reglur um atkvøðugreiðslu og almenni í kommunustýrinum
Í
hesum stutta riti skal eg siga eitt sindur frá reglunum um viðtøkuføri
og atkvøðu í kommunustýrinum og frá reglunum um almenni. Tað fyrivarni
verður kortini tikið, at plássið er avmarkað, og at viðgjørdu evni bara
kunnu lýsast heilt yvirskipað á so lítlum plássi.
Krøv til viðtøkuføri og meiriluta
Kommunustýrislógin
sjálv sigur ikki so nógv um krøv til viðtøkuføri og meiriluta. Einans
tvær ásetingar eru um hetta í § 14, stk. 1 og 2. Tær ljóða so:
”Kommunustýrið er viðtøkuført, um í minsta lagi helmingurin av kommunustýrislimunum er á fundi.
Stk. 2. Er einki annað ásett, er uppskot samtykt, tá ið fleiri
atkvøður eru fyri enn ímóti. Stendur á jøvnum, er uppskotið fallið.”
Sum
fyrsta stykki í § 14 sigur, er kommunustýrið viðtøkuført, tá í minsta
lagi helmingurin av kommunustýrislimunum eru á fundi. Hetta er greið
áseting, ið neyvan elvir til iva.
Annað stykki í § 14 er kanska ikki eins greitt. Hetta stykki varð broytt í apríl í 2003. Upprunaliga var stykkið soljóðandi:
”Stk.
2. Um einki annað er fyriskipað, er eitt uppskot samtykt, tá ið
meirilutin av teimum, ið greiða atkvøðu, hevur atkvøtt fyri uppskotinum.
Stendur á jøvnum, er uppskotið fallið.”
Endamálið við
broytingini var at broyta atkvøðuháttin í kommunustýrinum, so at hann
bleiv sum eitt nú í Løgtinginum, har uppskot verða samtykt við vanligum
meiriluta. Eftir orðaljóðinum – men kortini neyvan í praksis – var ikki
nóg mikið sambært gomlu ásetingini, at fleiri atkvøður vóru fyri einum
uppskoti enn ímóti. Gamla orðingin av § 14, stk. 2, hevði við sær, at um
t.d. 7 kommunustýrislimir vóru á fundi, 3 atkvøddu fyri, 2 ímóti og 2
blankt, so var uppskotið fallið.
Sambært nýggju § 14, stk. 2, er
gjørt heilt greitt, at tær blonku atkvøðurnar eru neutralar og telja tí
ikki við til at fasthalda eina verandi støðu. Tí kunnu 7
kommunustýrislimir greiða atkvøðu, og uppskotið verður viðtikið við 3
atkvøðum fyri, 2 ímóti og 2 blonkum. Við øðrum orðum eru tað nú bara
teir kommunustýrislimir, ið hava eina støðu – fyri ella ímóti – ið
avgera málið; tó er tað sjálvandi eisini ein treyt, at reglurnar um
viðtøkuføri í § 14, stk. 1, eru loknar.
Í § 33 í
kommunustýrislógini finnast reglurnar um viðtøkuføri og atkvøðuhátt hjá
føstu nevndunum. Reglurnar um viðtøkuføri eru tær somu sum § 14, stk. 1,
ásetir í mun til kommunustýrið. Men her er tað kortini hent, at tá
lógin varð broytt í 2003, tá varð § 33, stk. 2, um atkvøðuháttin ikki
broytt samsvarandi § 14, stk. 2. Fólk, ið vóru við til at gera uppskotið
til lógarbroytingina, hava sagt, at hetta er ein gloymska; ætlanin var
sjálvandi eisini at broyta atkvøðuháttin í nevndunum á sama hátt sum í
býráðnum.
Tá munurin á atkvøðuhátti millum kommunustýri og
nevndir í verandi lóg ikki er tilvitaður, men stavar frá eini gloymsku,
eigur atkvøðuhátturin í nevndunum eftir eini endamálstulking at tulkast í
ljósinum av háttinum í býráðnum, soleiðis at eisini nevndirnar atkvøða á
sama hátt sum kommunustýrið ger sambært § 14, stk. 2.
Raðfylgja í ymiskum málum
Í
mun til atkvøðugreiðslu er umráðandi at hava fyrlit fyri, at uppskot,
ið koma til atkvøðugreiðslu eru so mikið neyvt orðað, at greitt er, hvat
kommunustýrið hevur samtykt, t.d um umsóknin verður gingin á møti, um
loyvi verður givið, og hvørjar treytir eru v.m. Skulu broytingar gerast
til uppskotið, ið er til viðgerðar, ella eru onnur uppskot, ið hava
ávirkan á uppskotið, er tískil neyðugt, at greidleiki er frammanundan um
atkvøðuháttin, og hvat atkvøtt verður um.
Sambært støðuni, ið
borgarstjórin eftir m.a. § 20, stk. 2, í kommunustýrislógini hevur í
leiðsluni av kommunustýrinum, vil tað vera hann, sum ger av, eftir
hvørji raðfylgju málini koma til viðgerðar. Umframt kommunustýrislógini
kann hetta eisini framganga av kommunustýrisskipanum, eins og tað
natúrliga kann verða ásett í fundarskipanum fyri einstøku kommunurnar.
Vanliga
elvir tað ikki til trupulleikar, hvørji mál koma fyrst. Tað er vanlig
siðvenja og stendur m.a. eisini í fundarskipanini fyri Tórshavnar
kommunu og í danska ”Normalforretningsorden for kommuner”, at
borgarstjórin ræður fyri raðfylgjuni, men at broytingaruppskot tó skulu
setast til atkvøðugreiðslu hvørt eftir annað áðrenn upprunauppskotið.
Somu skipanir leggja tó rættin til at áseta raðfylgjuna til
kommunustýrið, um í minsta lagi 3 kommunustýrislimir krevja atkvøðu um
framferðarhátt.
Men støður kunnu íkoma, har tað ikki er so
einfalt. Tað kann t.d. koma fyri, at tvey ella fleiri mál, ið av einari
ella aðrari orsøk innanhýsis útiloka hvørt annað, skulu leggjast fyri
kommunustýrið. Hvussu skal raðfylgjan tá vera, ella kunnu møguliga øll
uppskotini verða løgd fram undir einum? Hvørki kommunustýrislógin,
kommunustýrisskipanirnar ella fundarskipanirnar geva nakra vegleiðing um
slíkan spurning.
Danski kommunurættarserfrøðingurin Erik Harder
skrivar í bók síni um kommunustýrið frá 1988 (”Dansk Kommunalforvaltning
I, Kommunalbestyrelsen og dens udvalg”) eitt sindur um líknandi
viðurskifti. Harder heldur, at borgarstjórin í eini slíkari støðu kann
velja at taka eina atkvøðugreiðslu fyri at meta um, hvat uppskot ella
tilmæli, ið býráðslimirnir fyrst vilja hava lagt fyri til
atkvøðugreiðslu. Síðan verður fyrst atkvøtt um tað uppskotið, ið semja
var um at taka fyrst. Aftaná tað kann tað gott verða so, at tað ikki
gevur meining at fara at atkvøða fyri tí næsta, tí at undirtøka fyri tí
fyrra inniber, at kommunustýrislimur ikki kann taka undir við tí seinna
eisini. Harder nevnir eisini tann møguleika, at fleiri mál, ið útiloka
hvørt annað, koma til atkvøðugreiðslu undir einum, og eisini hetta mælir
hann borgarstjóranum til at lata kommunustýrislimir sjálvar gera av.
At
talan her ikki er um, hvat kommunustýrislógin sjálv sigur, men meira um
vegleiðandi meginreglur í mun til tað, ið serkøn halda vera skilagott,
merkir eisini, at hetta ikki eru løgfrøðiligar reglur, men í mesta lagi
óskrivaðir normar í mun til mannagongd. Er býráðslimur ónøgdur við
framferðarhátt, má hann tískil siga frá beinanvegin á fundinum, tí
ivasamt er, um kommunustýrissamtykt kann verða sett til síðis seinni sum
ógildug einans vegna óhepna mannagongd.
Kommunustýrisfundir altíð almennir
Sambært
§ 26, stk. 1, í kommunustýrislógini eru kommunustýrisfundir almennir.
Endamálið við almennum kommunustýrisfundum er serliga at geva
veljararunum betri møguleika at útinna fólkaræðisliga eftirlitið við
kommunustýrinum. Sama grein sigur tó víðari, at ”um neyðugt, kann
kommunustýrið gera av, at mál, sum t.d. persónsmál, skulu verða viðgjørd
fyri afturlatnum hurðum.”
Í sambandi við henda møguleikan at
viðgera mál fyri afturlatnum hurðum er vert at leggja til merkis, at
kommunustýrislógin loyvir ikki, at ein heilur kommunustýrisfundur verður
fyri afturlatnum hurðum. Lógin loyvir einans, at einstøk mál kunnu
verða viðgjørd fyri afturlatnum hurðum.
Serliga mál, har neyðugt
er at meta um persónligu viðurskiftini hjá einstaklingum, vilja vera
slík, ið eiga at verða viðgjørd fyri afturlatnum hurðum. Her er kortini
at hava í huga, at tað, at talan er um upplýsingar um einstakar
persónar, er ikki í sjálvum sær nokk til at lata hurðarnar aftur.
Treytin er, at talan er um heilt privat viðurskifti hjá einstaklingum
ella aðrar trúnaðarupplýsingar. Í § 27, stk. 1, í fyrisitingarlógini
verða nevnd hesi dømi um heilt privat viðurskifti hjá einstaklingum:
upplýsingar um ættarslag, trúgv, og húðalit, um politisk, felagsskaplig,
kynslig og revsiverd viðurskifti eins og upplýsingar um
heilsuviðurskifti, stórar almannatrupulleikar og misnýtsla av
njótingarevnum. Eisini verða upplýsingar um familjuviðurskifti, inntøku-
og ognarviðurskifti, ið ikki eru frítt atkomuligir fyri onnur, vanliga
roknaðir sum upplýsingar um heilt privat viðurskifti. Sum nevnt eru
eisini aðrir trúnaðarupplýsingar enn um heilt privat viðurskifti hjá
einstaklingum, ið kunnu grunda, at mál verður viðgjørt fyri afturlatnum
hurðum.
Umframt nevndu trúnaðarupplýsingar og privatu
viðurskiftini hjá einstaklingum verða eisini mál um keyp, sølu ella
veðseting av fastari og mál um tilboð at gera arbeiði fyri kommununa
mett sum mál, ið eiga at verða viðgjørd fyri afturlatnum hurðum.
Annars
fæst vegleiðing eisini í lógini um alment innlit, tí upplýsingar, ið
koma undir innlit, eru vanliga ikki trúnaðarupplýsingar.
Tað ber
kortini neyvan til framman undan greitt at siga, hvørjir upplýsingar eru
slíkir, ið kunnu grunda afturlatni í ítøkiligum máli; hetta verður
altíð ein ítøkilig meting, og har leggur lógin tað til kommunustýrið at
gera av, nær málið er av slíkum slag, at afturlatni er hóskandi. Tó
kunnu borgarstjórin ella 1/3 av kommunustýrislimunum altíð krevja, at
viðgerðin av sjálvum spurninginum um, hvørt hurðarnar skulu latast
aftur, fer fram fyri afturlatnum hurðum.
